Dlaczego w czasie postu wszystko pachnie mocniej

Stara sztuczka na przetrwanie

Przez większość historii człowieka obywanie się bez jedzenia nie było wyborem prozdrowotnym - oznaczało, że jedzenia po prostu nie znalazłeś. Ciało, które w głodzie stawało się lepsze w znajdowaniu pożywienia, miało przewagę nad takim, które nie stawało, a wyostrzony węch był jednym z narzędzi. Zwierzęta, które wywęszą posiłek z dalszej odległości, jedzą wcześniej. Przez wystarczająco wiele pokoleń głód i węch zrosły się ze sobą.

To połączenie widać w anatomii. Opuszka węchowa - część mózgu, która jako pierwsza przetwarza zapachy - łączy się bezpośrednio z podwzgórzem, czyli centrum sterowania głodem, bilansem energii i temperaturą ciała. Bardzo niewiele układów zmysłowych ma tak bezpośrednią linię. Węch nie jest zmysłem, który przypadkiem leży blisko układu odpowiedzialnego za jedzenie; jest jego częścią.

Hormon głodu, który stroi twój nos

Posłańcem między pustym żołądkiem a czulszym nosem jest grelina, zwykle nazywana hormonem głodu. Wydziela ją głównie żołądek, gdy jest pusty, i rośnie ona miarowo w pierwszej części postu. Jej najbardziej znane zadanie to wywoływać uczucie głodu. Mniej znane - zmieniać to, jak odbierasz jedzenie.

Komórki mózgu przetwarzające zapachy mają receptory greliny. Kiedy grelina się do nich przyłącza, zwierzęta więcej węszą, wykrywają zapachy w niższych stężeniach i mocniej zwracają uwagę na zapachy jedzenia. U ludzi w laboratorium widać ten sam wzorzec: podaj ochotnikom grelinę, a poprawia im się zdolność wykrywania słabych zapachów i rośnie uwaga poświęcana zdjęciom jedzenia. Sam głód, bez żadnego zastrzyku, daje to samo przesunięcie - osoby na czczo wykrywają zapach jedzenia przy niższym stężeniu niż najedzone.

Sytość działa odwrotnie. Zaraz po dużym posiłku te same zapachy ledwie się rejestrują, a jedzenie, na które godzinę wcześniej miałeś ochotę, może wydać się lekko odpychające. To wahadło, od nastrojenia do wyciszenia i z powrotem, to zwykła codzienność. Kilkudniowy post po prostu trzyma cię na nastrojonym końcu dłużej, niż zapewne kiedykolwiek tego doświadczyłeś.

Ketoza podkręca głośność

Gdy jesteś w poście dzień lub dłużej, ciało przechodzi z pracy głównie na glukozie na pracę głównie na ketonach. Wielu opisuje ten stan jako jaśniejszy i bardziej czujny - mgła pierwszego dnia się podnosi, a często zostaje w tym lekko nakręcona nuta. Częściowo to zmiana paliwa dla mózgu. Częściowo przesunięcie układu nerwowego w stronę trybu bardziej skupionego i czujnego: tego samego stanu blisko adrenaliny, który każe głodnemu zwierzęciu przeczesywać otoczenie.

Ta wzmożona czujność podkręca głośność wszystkim zmysłom, nie tylko węchowi. Dźwięki wydają się wyraźniejsze, kolory żywsze, a przebijają się zapachy, które normalnie byś odfiltrował. W połączeniu z efektem greliny to dlatego zmiana w węchu staje się zwykle oczywista drugiego dnia, a nie w pierwszych godzinach - to dwie rzeczy, które nakładają się na siebie, a nie jedna.

Warto jasno powiedzieć, czego to nie oznacza. Czulszy nos nie jest dowodem na to, że jesteś w ketozie, ani miarą tego, jak głęboko. Jeśli chcesz tę liczbę, da ci ją miernik ketonów we krwi. Węch to przyjemny efekt uboczny tego stanu, a nie jego odczyt.

Dlaczego najbardziej wybijają się zapachy jedzenia

Może zauważysz, że mocniej pachnie nie wszystko, tylko głównie jedzenie. Chleb, mięso, owoce, kawa. To znowu ten myśliwski nos. Twojego mózgu nie interesuje zapach prania. Chce kalorii i sygnalizuje każdy ich ślad.

Dlatego też pierwsze godziny postu bywają trudniejsze w towarzystwie jedzących, i dlatego trzeci dzień, gdy głód często cichnie, potrafi być dziwną mieszanką „w ogóle nie jestem głodny” i „czuję tę pizzę stąd”. Grelina układa się w rytm zamiast rosnąć w nieskończoność, a ostry, natarczywy głód pierwszego dnia odpuszcza. Nos zostaje nastrojony trochę dłużej niż apetyt.

Czy to zostaje na stałe?

Nie. To efekt stanu postu. W ciągu kilku dni normalnego jedzenia grelina wraca do swojego zwykłego rytmu, a nos do swoich zwykłych ustawień. Niektórzy mówią, że nieco dłużej zostaje im subtelniejsze czucie smaku i jedzenia, głównie dlatego, że przerwa od ciągłego jedzenia resetuje to, jak mocno reagujesz na smaki. Ale supernos jest tymczasowy.

Sam w sobie nie jest też sygnałem ostrzegawczym. Objawy, które oznaczają, że post powinien się skończyć, to drżenie, splątanie, kołatanie serca, omdlenie lub wymioty - wszystkie opisane w przewodniku o bezpieczeństwie. Czuły nos u kogoś, kto poza tym czuje się dobrze, to po prostu ciało w poście robiące to, co ciała w poście robią.

Co z tym zrobić

Cieszyć się. To jeden z przyjemniejszych efektów ubocznych postu i miłe przypomnienie, że ciało robi coś realnego, a nie tylko czeka na kolejny posiłek. Idź na spacer gdzieś w zieleń. Zauważaj rzeczy.

I zaplanuj pierwszy kęs pod to. Kiedy przerwiesz post, ten pierwszy kawałek prostego jedzenia - trochę owoców, kubek bulionu, kawałek sera - będzie smakował lepiej, niż pamiętasz, bo i smak, i węch wciąż są podkręcone. To dobry powód, by przerwać post łagodnie i prostym jedzeniem, i dobry powód, by nie zmarnować tej chwili na coś ciężkiego, na co twoje jelita i tak nie są gotowe. Jak zrobić to dobrze, opisuje przewodnik o wychodzeniu z postu.

Najczęstsze pytania